Zagadnienia

3. Wierzchołki i krawędzie

3.1. Wierzchołki i krawędzie

Definicja 3.1

Niech T∈Rn będzie niepustym podzbiorem. Relatywnym wnętrzem zbioru T nazywamy podzbiór r⁢i⁢n⁢t⁢T=p∈T⁢|⁢∃ε>0⁢K⁢p,ε∩a⁢f⁢T⊂T.

Pojęcie relatywnego wnętrza jest praktyczniejsze przy badaniu wielościanów niż zwykłe wnętrze. Np. relatywnym wnętrzem odcinka w przestrzeni trójwymiarowej jest odcinek otwarty mimo, że cały odcinek jest brzegiem.

Stwierdzenie 3.1

Jeżeli T jest niepustym podzbiorem wypukłym w Rn to r⁢i⁢n⁢t⁢T≠∅.

Dowód zostawiamy czytelnikowi.

Zajmijmy się kluczowym lematem przy opisie ścian wielościanu.

Lemat 3.1

Niech p będzie punktem wielościanu

W=x∈Rn⁢|⁢αi∙x⁢≤bi, 1≤i≤t=⋂⁢i=1⁢tHi,

gdzie Hi=x∈Rn⁢|⁢αi∙x⁢≤bi⁢S są półprzestrzeniami.

Dodatkowo zakładamy, że nierówności są tak ustawione by:

αi∙p⁢=bi dla 1≤i≤s;

αi∙p⁢<bi dla s<i≤t;

Oznaczmy literą j liczbę n-r⁢z⁢⁢Ap czyli wymiar przestrzeni rozwiązań układu jednorodnego opisanego macierzą Ap,

gdzie Ap=α1α2…αs, jest podmacierzą macierzy opisującej W złożoną z pierwszych s wierszy macierzy opisującej W.

Wówczas:

1) S=W∩⁢⋂i≤sHi- jest ścianą wymiaru j, zaś punkt p należy do jej relatywnego wnętrza.

2) Punkt p jest środkiem pewnej j - wymiarowej kuli zawartej w W.

3) Punkt p nie jest środkiem żadnej kuli j+1 - wymiarowej zawartej w W.

Niech V będzie zbiorem rozwiązań układu V=x∈Rn⁢|⁢αi∙x⁢=bi, 1≤i≤s. Ponieważ p∈V i V jest zbiorem rozwiązań układu równań liniowych więc na mocy twierdzenia Kroneckera - Capelli'ego V jest przestrzenią afiniczną wymiaru n-r⁢z⁢Ap=j. Zauważmy dodatkowo V=⋂i≤sHi⁢∩⁢⋂i≤sHi-.

Niech Si=W∩∂⁡Hi. Wówczas dla 1≤i≤s⁢⁢Si są ścianami W zawierającymi punkt p zatem na mocy lematu 2.1 S jest ścianą wielościanu W. Ponadto S=W∩⁢⋂i≤sHi-=⋂i≤tHi⁢∩⁢⋂i≤sHi-⊂⋂i≤sHi⁢∩⁢⋂i≤sHi-=V więc d⁢i⁢m⁢⁢S≤j.

Aby wykazać, że d⁢i⁢m⁢⁢S=j i p∈r⁢i⁢n⁢t⁢⁢S znajdziemy j-wymiarową kulę, zawartą w S o środku w punkcie p.

Niech εi=ρ⁢p⁢;∂⁡Hi będzie odległością punktu p od brzegu odpowiedniej półprzestrzeni. Niech ε=M⁢i⁢n⁢εi⁢|⁢s<i≤t. Teraz K=K⁢p⁢;ε∩V⊂W∩V=S jest j-wymiarową kulą o środku p.

Niech B będzie kulą o środku p zawartą w wielościanie W. Wtedy ∀i≤sB⊂Hi oraz p∈∂⁡Hi. Na mocy lematu 2.2 B⊂⋂i≤s⁢∂⁡Hi=V. Stąd d⁢i⁢m⁢⁢B≤j.

∎
Stwierdzenie 3.2

Niech S=W∩∂⁡H będzie ścianą wielościanu W. Wówczas S=W⁢∩⁢a⁢f⁢S.

Inkluzja S⊂W∩a⁢f⁢S jest oczywista.

Ponieważ S⊂∂⁡H i ∂⁡H jest podprzestrzenią, więc a⁢f⁢S⊂∂⁡H. Stąd W∩a⁢f⁢S⊂W∩∂⁡H=S.

∎
Lemat 3.2

Niech S będzie ścianą wielościanu W, zaś p jej punktem relatywnie wewnętrznym. Wówczas S=W∩a⁢f⁢K, gdzie K⊂W jest kulą o środku w punkcie p, maksymalnego wymiaru.

Niech S=W∩∂⁡H. Ponieważ p∈∂⁡H, więc K⊂W∩∂⁡H=S. Stąd a⁢f⁢S=a⁢f⁢K i S=W∩a⁢f⁢S=W∩a⁢f⁢K.

∎
Lemat 3.3

Niech S będzie ścianą wielościanu W=⋂⁢i=1⁢t⁢Hi, zaś p jej punktem relatywnie wewnętrznym.

Wówczas S=W⁢∩⋂i|p∈∂⁡Hi∂⁡Hi=W⁢∩⋂i|p∈Hi-⁢Hi-.

Niech S=W∩∂⁡H, dla pewnej półprzestrzeni H⊃W. Wówczas

W=H∩⋂⁢i=1⁢t⁢Hi i z dowodu poprzedniego lematu

S=W∩∂⁡H⁢∩⁢⋂p∈∂⁡Hi⁢∂⁡Hi⁢⊂W∩⁢⋂p∈∂⁡Hi∂⁡Hi=S¯. Do dowodu S=S¯ wystarczy zauważyć, że S jest ścianą tego samego wymiaru co S¯, gdyż każda kula o środku w p zawarta w S¯ jest zawarta w S.

∎
Lemat 3.4

Niech W=⋂⁢i=1⁢tHi⁢⊂Rn będzie wielościanem.

Jeżeli W≠⋂⁢i=2⁢tHi to W∩∂⁡H1≠∅.

Niech q∈⋂i=2tHi∖W zaś p∈W. Oznaczmy przez q′ punkt przecięcia odcinka p⁢⁢q¯ z ∂⁡H1. Punkty p oraz q leżą po różnych stronach hiperpłaszczyzny ∂⁡H1 więc punkt przecięcia odcinka pi⁢⁢q¯ z ∂⁡H1 należy do W.

∎
Lemat 3.5

Niech W∈Rn będzie wielościanem. Wówczas W jest podprzestrzenią afiniczną wtedy i tylko wtedy gdy W nie ma właściwych ścian ( to znaczy ścian różnych od W ).

⇒ Niech W będzie przestrzenią afiniczną zaś S=W∩∂⁡H ścianą. Wybierzmy dowolny punkt p∈S. Ponieważ p∈⁢r⁢i⁢n⁢t⁢⁢W więc istnieje kula K o środku w punkcie p rozpinająca W. Ale na mocy lematu 1.1 K⊂∂⁡H więc W=a⁢f⁢K⊂∂⁡H i W=S.

⇐

a) Jeżeli W=Rn to jest podprzestrzenią afiniczną.

b) Niech W=⋂⁢i=1⁢tHi będzie opisem wielościanu W przy pomocy minimalnego zbioru półprzestrzeni. Na mocy lematu 3.4 zbiór Si=W∩∂⁡Hi≠∅ dla każdego 1≤i≤t. Zatem są to ściany oraz W=Si⊂∂⁡Hj. Otrzymujemy W⊂⋂i=1t⁢∂⁡Hi⊂⋂i=1t⁢Hi=W. Stąd W=⋂i=1t⁢∂⁡Hi jest podprzestrzenią afiniczną.

∎

Bezpośrednio z wniosku 2.1 i lematu 3.2 otrzymujemy:

Twierdzenie 3.1

Niech W=⋂⁢i=1⁢t⁢Hi⁢⊂Rn będzie wielościanem zaś T podzbiorem 1,2,3,…,t. Wówczas

1) S=⋂⁢i=1⁢t⁢Hi∩⋂i∈T⁢Hi- jest ścianą lub zbiorem pustym.

2) Każda ściana S wielościanu W jest postaci S=⋂⁢i=1⁢t⁢Hi∩⋂i⁢|⁢p∈Hi⁢Hi-, gdzie p jest dowolnie ustalonym punktem relatywnego wnętrza S.

Wniosek 3.1

Ściana ściany wielościanu jest ścianą.

Popatrzmy jak poprzednie lematy można zastosować do opisu wierzchołków.

Twierdzenie 3.2

Niech p będzie punktem wielościanu W⊂Rn, opisanego układem

{x∈Rn:α1∙x⁢≤b1α2∙x⁢≤b2⋯αt∙x⁢≤bt.

Dodatkowo zakładamy, że równania są tak ustawione by:

αi∙p⁢=bi dla 1≤i≤s;

αi∙p⁢<bi dla s<i≤t;

Wówczas równoważne są warunki:

1)  p jest wierzchołkiem wielościanu W.

2)  p nie jest środkiem odcinka zawartego w W.

2a)  p nie jest nietrywialną kombinacją wypukłą punktów z W.

3)  rząd macierzy Ap=n gdzie Ap=α1α2…αs, jest podmacierzą macierzy opisującej W złożoną z pierwszych s wierszy tej macierzy.

Implikacje 1)⇒2)⇒3)⇒1) wynikają bezpośrednio z lematu 3.1.

Implikacja 2)⇒2a) jest oczywista.

Dowód 2a)⇒2). Niech p=∑i=1t⁢ri⁢pi będzie nietrywialną kombinacją wypukłą punktów z W. To znaczy ∀i⁢ri>0 i wszystkie punkty są różne. Wtedy p=r1⁢p1+1-r1⁢∑i=2t⁢ri1-r1⁢pi należy do wnętrza odcinka o końcach p1 i ∑i=2t⁢ri1-r1⁢pi, a więc jest środkiem pewnego mniejszego odcinka zawartego w W.

∎
Wniosek 3.2

Wielościan ma co najwyżej skończoną liczbę wierzchołków. Dokładniej: Jeżeli W jest wielościanem w Rn opisanym przez t półprzestrzeni, to W zawiera co najwyżej tn wierzchołków.

Algorytm szukania wierzchołków.
Z nierówności opisujących wielościan wybieramy n liniowo
niezależnych. Zamieniamy je na równania i rozwiązujemy otrzymany
układ n równań.
Ponieważ równania są niezależne rozwiązanie jest jednoznaczne.
Jeżeli rozwiązanie spełnia pozostałe nierówności, to otrzymaliśmy
wierzchołek.

Procedurę tą możemy stosować tn razy.

Analogicznie możemy opisywać krawędzie.

Twierdzenie 3.3

Niech p będzie punktem wielościanu W⊂Rn, opisanego układem:

⁡α1∙x⁢≤b1α2∙x⁢≤b2⋯αt∙x⁢≤bt⁢.

Dodatkowo zakładamy, że równania są tak ustawione by:

αi∙p⁢=bi dla 1≤i≤s;

αi∙p⁢<bi dla s<i≤t;

Wówczas równoważne są warunki:

1) p jest punktem wewnętrznym krawędzi wielościanu W. ⁢p∈r⁢i⁢n⁢t⁢W⁢

2) p jest środkiem odcinka zawartego w W, ale nie jest środkiem koła ( kuli wymiaru 2 ) zawartego w W.

3) rząd macierzy Ap=n-1 gdzie Ap=α1α2…αs, jest podmacierzą macierzy opisującej W złożoną z pierwszych s wierszy tej macierzy.

Wniosek 3.3

Wielościan ma co najwyżej skończoną liczbę krawędzi. Dokładniej: Jeżeli W jest wielościanem w Rn opisanym przez t półprzestrzeni to W zawiera co najwyżej tn-1 krawędzi.

Algorytm szukania krawędzi.
Z nierówności opisujących wielościan wybieramy n-1 liniowo
niezależnych. Zamieniamy je na równania i rozwiązujemy otrzymany
układ n-1 równań.
Ponieważ równania są niezależne więc rozwiązaniem jest prosta, nazwijmy
ją l. Aby wyliczyć krawędź zawartą w otrzymanej prostej
przedstawiamy ją w postaci parametrycznej l=q+t⁢α,t∈R.
Wstawiamy równanie prostej
do pozostałych nierówności i
otrzymujemy ograniczenia na t.

Procedurę tą możemy stosować tn-1 razy.

Algorytm szukania krawędzi wychodzących z wierzchołka .
Wypisujemy wszystkie nierówności, które punkt p spełnia jako
równości. Z tego zbioru wybieramy n-1 liniowo niezależnych i dalej postępujemy jak w
poprzednim algorytmie.
Twierdzenie 3.4

Niech ∅≠W⊆Rnbędzie wielościanem opisanym wzorem W= x∈Rn⁢|⁢A⁢xT≤b.

Wówczas równoważne są warunki:

1)  W zawiera wierzchołek.

2)  r⁢z⁢A=n.

3)  W nie zawiera prostej.

1)⇒2) wniosek z twierdzenia 3.2.

Dowód 2)⇒3)

Przypuśćmy, że l=p+r⁢α⁢|⁢r∈R jest prostą zawartą w wielościanie W, p,α∈Rn. Pokażemy, że prosta l jest zawarta w zbiorze rozwiązań układu równań liniowych o macierzy [A|b].

∀r∈R⁢A⁢p+r⁢α≤b

A=α1α2…αt︷nb=[b1b2…bt]}t

∀1≤i≤t⁢αi∙p+r⁢α≤bi

αi∙p⁢+r⁢αi∙α≤bi

r⁢αi∙α≤bi-αi∙p

Zatem:

∀1≤i≤t⁢∀r∈R⁢r⁢αi∙α≤bi-αi∙p⁢.

Ale αi∙α>0⇒r≤bi-αi∙p⁢αi∙α

αi∙α<0⇒r≥bi-αi∙p⁢αi∙α.

Co daje αi∙α=0.

Stąd α jest niezerowym rozwiązaniem jednorodnego układu równań liniowych A⁢y=θ.

Niech p+r⁢α∈l, wtedy A⁢p+r⁢α=r⁢A⁢α+A⁢p=θ+b=b

Skoro wymiar przestrzeni rozwiązań jest ≥1 więc na mocy twierdzenia Kroneckera - Capelli'ego r⁢z⁢A<n.

Sprzeczność.

3)⇒1)

Niech S będzie ścianą wielościanu W najmniejszego wymiaru. Ponieważ każda ściana S jest ścianą W, więc S nie ma właściwych ścian, a zatem na mocy lematu 3.5 S jest przestrzenią afiniczną. Wielościan W nie zawiera prostej, więc S nie zawiera prostej. Stąd S ma wymiar 0 i jest wierzchołkiem.

∎
Wniosek 3.4

Niech ∅≠W1⊂W2 będą wielościanami. Jeżeli W2 zawiera wierzchołek to W1 też zawiera wierzchołek.

W2 zawiera wierzchołek ⇒W2 nie zawiera prostej ⇒W1 nie zawiera prostej ⇒W1 zawiera wierzchołek.

∎
Wniosek 3.5

Niech ⁢∅≠W=x∈Rn⁢|⁢A⁢x=b⁢⁢i⁢⁢x≥0 będzie wielościanem.

Wtedy W zawiera wierzchołek.

W⊂W2 gdzie W2=x∈Rn⁢|⁢x≥0, czyli -x≤0

ale r⁢z⁢-10…00-1…0⋮…00…-1 =n

Stąd W2 zawiera wierzchołek, więc W1 też.

∎
Twierdzenie 3.5

Niech W⊂Rn będzie wielościanem z wierzchołkiem. Niech S będzie ścianą wielościanu W. Wówczas S ma wierzchołek i każdy wierzchołek S jest wierzchołkiem W.

S jest wielościanem więc na mocy poprzedniego wniosku zawiera wierzchołek. Przypuśćmy, że p jest wierzchołkiem S. Na mocy wniosku 3.1 p jest ścianą wielościanu W wymiaru 0, a więc wierzchołkiem.

∎

Bezpośrednio stąd wynika.

Wniosek 3.6

Niech W⊂Rn będzie wielościanem z wierzchołkiem. Wtedy każda krawędź wielościanu W zawiera pewien wierzchołek W.

Zadania

Ćwiczenie 3.1

Niech W=⋂⁢i=1⁢tHi⁢⊂Rn będzie wielościanem. Jeżeli W≠⋂⁢i=2⁢tHi to W∩∂⁡H1 jest ścianą W wymiaru ≥⁢d⁢i⁢m⁢W-1.

Ćwiczenie 3.2

Niech S będzie skończonym zbiorem punktów przestrzeni Rn. Pokazać, że zbiorem wierzchołków C⁢o⁢n⁢v⁢⁢S jest najmniejszy podzbiór T⊂S, taki że C⁢o⁢n⁢v⁢⁢T=C⁢o⁢n⁢v⁢⁢S.

Ćwiczenie 3.3

Pokazać, że jeżeli W⊂Rn jest wielościanem wymiaru k, to z każdego wierzchołka wychodzi co najmniej k krawędzi.

Treść automatycznie generowana z plików źródłowych LaTeXa za pomocą oprogramowania wykorzystującego LaTeXML.

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

Projekt współfinansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i przez Uniwersytet Warszawski.